Vào Ngày Quốc tế Phụ nữ, chúng ta tôn vinh những người tiên phong trong công nghệ đã và đang khơi dậy cảm hứng cho thế hệ hiện tại cũng như các thế hệ tương lai.
Ngày Quốc tế Phụ nữ
Tất cả phụ nữ trong lĩnh vực nghiên cứu đều xứng đáng được công nhận vì những đóng góp quý giá và đa dạng mà họ mang lại – không chỉ vào Ngày Quốc tế Phụ nữ. Trong bài viết này, các tác giả làm nổi bật ba nhà nghiên cứu xuất sắc. Họ là những người nhận Giải thưởng Phụ nữ trong Công nghệ Sony cùng với Nature năm 2026, được công bố hồi tháng trước tại một buổi lễ ở Tokyo. Ba giải thưởng này công nhận những nghiên cứu xuất sắc mang lại lợi ích cho xã hội và hành tinh.
Xiwen Gong, một kỹ sư hóa học tại Đại học Michigan ở Ann Arbor, đã nhận giải thưởng dành cho nhà nghiên cứu giai đoạn đầu sự nghiệp nhờ nghiên cứu về vật liệu có ứng dụng từ năng lượng tái tạo đến chăm sóc sức khỏe. Một trong những mối quan tâm của Gong là pin mặt trời làm từ một loại vật liệu tinh thể gọi là perovskite. Những pin mặt trời này hoạt động tương tự như pin dựa trên silicon: chúng tạo ra electron sau khi hấp thụ ánh sáng. Tuy nhiên, điểm khác biệt chính là lớp hấp thụ ánh sáng chủ đạo là perovskite hữu cơ–vô cơ lai, thay vì silicon.
Những perovskite này có tiềm năng ưu việt hơn silicon, vì chúng tạo ra electron hiệu quả hơn và lớp vật liệu hấp thụ ánh sáng có thể mỏng hơn. Điều này có nghĩa là chúng cần ít năng lượng hơn để sản xuất và cuối cùng sẽ rẻ hơn. Nhưng chúng kém ổn định hơn: cấu trúc có thể thay đổi sau khi tiếp xúc với các yếu tố như ánh sáng, nhiệt và độ ẩm, khiến chúng kém đáng tin cậy hơn so với pin mặt trời silicon.
Giới tính chưa bao giờ định nghĩa được năng lực
Gong và các đồng nghiệp của cô đã nỗ lực cải thiện độ ổn định của pin perovskite trong điều kiện thực tế, chẳng hạn bằng cách thêm các chất phụ gia có hình dạng và kích cỡ khác nhau rồi đo lường tác động của chúng. Vào năm 2024, họ phát hiện rằng các chất phụ gia cồng kềnh dẫn đến ít khuyết tật cấu trúc hơn so với những chất ít cồng kềnh¹.
Trong hạng mục giai đoạn giữa sự nghiệp, ban giám khảo công nhận kỹ sư y sinh Ellen Roche tại Viện Công nghệ Massachusetts ở Cambridge nhờ các nghiên cứu thúc đẩy thiết bị y tế cấy ghép và đeo được. Một thiết bị như vậy được thiết kế để hỗ trợ cơ tim ở những người suy tim bằng cách mô phỏng các cơn co sinh lý của cơ quan². Thiết bị khác là bằng chứng khái niệm cho một thiết bị dự định thay thế hoặc bổ sung cho thông khí cơ học ở những người mất chức năng cơ hoành do các bệnh thần kinh cơ tiến triển³.
Người chiến thắng thứ hai ở hạng mục giữa sự nghiệp là Zhen Xu, kỹ sư y sinh kiêm bác sĩ phẫu thuật tại Đại học Michigan. Cô được công nhận vì đồng phát minh công nghệ gọi là histotripsy. Công nghệ này sử dụng siêu âm để thực hiện phẫu thuật không xâm lấn nhắm vào mô khối u ở các cơ quan như gan. Công nghệ hoạt động bằng cách tạo ra các đám mây vi bọt dao động có kiểm soát thông qua quá trình gọi là cavitation. Những vi bọt này nghiền nát tế bào một cách có mục tiêu, mà không tạo nhiệt hoặc bức xạ ion hóa. Vào năm 2023, hơn mười năm sau phát hiện của Xu⁴, histotripsy đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt để điều trị khối u gan.
Đứng trên vai những người khổng lồ
Mặc dù đang làm việc trên những vấn đề đa dạng, ba nhà khoa học này đều chia sẻ cam kết hợp tác và làm việc liên ngành. Sự thật rằng những người tiên phong ngày nay đang đứng trên vai những người khổng lồ cũng được nhấn mạnh trong một bài viết Đặc trưng Nghề nghiệp Nature. Trong đó, chúng tôi đã hỏi các nhà nghiên cứu nữ từng đoạt giải Sony hoặc các giải thưởng khác của Nature để đề cử đồng nghiệp mang lại điều tốt nhất cho họ.
“Không ai giống như cô ấy”: gặp gỡ những đồng nghiệp nữ truyền cảm hứng cho các nhà khoa học nữ đoạt giải
Nhà dịch tễ học Chelsea Polis tại Viện Guttmacher ở Thành phố New York, người đoạt Giải John Maddox năm 2023, công nhận khoa học đối mặt với nghịch cảnh, viết về người hướng dẫn Onikepe Owolabi, phó chủ tịch nghiên cứu của viện: “Điều thực sự khiến Oni nổi bật là cách cô ấy nâng đỡ người khác. Cô ấy là một người lắng nghe sâu sắc, ủng hộ ý tưởng của người khác, khuyến khích đồng nghiệp tin vào bản thân và truyền cảm hứng bằng những ý tưởng táo bạo cùng kiến thức bách khoa của mình. Oni đã thay đổi hướng đi của cuộc đời và sự nghiệp tôi theo nhiều cách.”
Yating Wan, kỹ sư điện và máy tính tại Đại học Khoa học và Công nghệ King Abdullah ở Thuwal, Ả Rập Xê Út, và là một trong những người đoạt giải Sony năm ngoái, viết về người hướng dẫn tiến sĩ của mình, Kei May Lau tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông: “Cô ấy thực sự quan tâm đến sự phát triển của sinh viên. Cô ấy thường nói rằng thành tựu tự hào nhất của mình là các sinh viên và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, và cô ấy luôn thúc đẩy chúng tôi nhắm đến cao hơn những gì chúng tôi nghĩ mình có thể đạt được.”
Tất cả những người đoạt giải của chúng tôi, cùng với những người đã hướng dẫn và hỗ trợ họ, đã thúc đẩy khoa học tiên tiến và đang nỗ lực cải thiện cuộc sống của người khác. Vào Ngày Quốc tế Phụ nữ này, chúng tôi tôn vinh họ và công nhận rằng khoa học tốt đẹp đến từ sự hướng dẫn hào phóng, hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau. Nếu không có sự công nhận đó, chúng ta có nguy cơ không chỉ thất bại với những nhà nghiên cứu truyền cảm hứng này, mà còn với chính khoa học.
Dịch từ Nature
