Lưu ý: Bài viết này được dịch bởi ChatGPT và chưa qua khâu hiệu đính
Theo AI in Higher Education Global Survey 2026 của Digital Education Council, khảo sát hơn 45.000 sinh viên và giảng viên tại 35 quốc gia, 88% sinh viên hiện sử dụng AI trong học tập và 77% giảng viên sử dụng AI trong giảng dạy, tăng 16 điểm phần trăm so với năm 2025.
Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở tỷ lệ sử dụng, mà ở khoảng cách giữa việc sử dụng AI và cách các trường đại học quản lý nó.
Có tới 57% sinh viên cho rằng hướng dẫn về việc sử dụng AI trong các bài đánh giá là chưa đầy đủ. Chỉ 29% sinh viên tin rằng giảng viên của mình đủ năng lực để hướng dẫn họ sử dụng AI, trong khi chỉ 31% giảng viên cho biết họ được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng chính sách AI của trường.
Nói cách khác, AI đã trở thành một phần của đời sống đại học nhanh hơn tốc độ các trường xây dựng quy tắc để quản lý nó.
Điều này cũng tạo ra một nghịch lý. AI giúp 61% sinh viên có thêm thời gian tập trung vào việc suy nghĩ và phát triển ý tưởng, và 31% cho biết họ có thể thử những nhiệm vụ khó hơn. Nhưng đồng thời, 22% sinh viên cảm thấy khó làm việc nếu không có AI, 20% phụ thuộc vào AI để tạo ra bài làm tốt hơn, và 19% cho rằng họ ghi nhớ ít hơn vì dựa vào AI.
Đáng chú ý, chính sinh viên cũng nhận thấy rủi ro này: 66% lo ngại AI khiến việc học trở nên hời hợt và làm suy giảm tư duy phản biện. Con số này tăng lên 81% tại Mỹ và Canada.
Một vấn đề khác nằm ở đánh giá. Chỉ 28% sinh viên cảm thấy phần lớn hoặc nhiều bài đánh giá hiện nay phản ánh những kỹ năng, năng lực và khả năng phán đoán mà họ sẽ cần trong môi trường làm việc có AI. Trong khi đó, 37% sinh viên nghi ngờ chương trình học của mình còn phù hợp với một tương lai có AI.
Góc nhìn Việt Nam
Những con số này gợi ra một câu hỏi quan trọng cho các trường đại học Việt Nam: Chúng ta đang cố ngăn sinh viên dùng AI, hay đang xây dựng một cách sử dụng AI có trách nhiệm và có giá trị giáo dục?
Đặc biệt, con số chỉ 31% giảng viên cảm thấy mình được tham gia thực chất vào việc xây dựng chính sách AI là điều đáng lưu ý.
Một quy định AI được ban hành từ cấp trường nhưng thiếu sự tham gia của khoa, bộ môn và giảng viên có thể rất khó đi vào thực tế. Bởi người trực tiếp thiết kế bài tập, chấm bài và hướng dẫn sinh viên chính là giảng viên.
Vấn đề vì thế không còn đơn giản là “có cho phép sinh viên dùng AI hay không”.
Câu hỏi quan trọng hơn là:
Sinh viên được phép dùng AI vào việc gì? Để học tốt hơn hay để thay thế việc học? Giảng viên sẽ hướng dẫn và đánh giá điều đó như thế nào? Và nhà trường có đang xây dựng chính sách cùng với những người trực tiếp thực thi nó hay không?
AI trong giáo dục đại học có lẽ đã vượt qua giai đoạn “có nên dùng hay không”. Thách thức hiện tại là làm thế nào để việc sử dụng AI không đi nhanh hơn năng lực của chính hệ thống giáo dục trong việc định hướng nó.
Tài liệu tham khảo
Digital Education Council. (2026). AI in higher education global survey 2026. Digital Education Council – AI in Higher Education Global Survey 2026
Thompson, E. (2026). AI in higher education survey 2026: Student AI use hits 88%, faculty lag. EdTech Innovation Hub.
