Lò vi sóng là từ lóng được nhiều người trẻ sử dụng trên không gian mạng, ám chỉ việc quay lại của các cặp đôi. Một báo cáo thống kê gần đây chỉ ra rằng Elsevier đang lò vi sóng một số lượng lớn các bài báo bị rút.
Oppenlaender khai thác dữ liệu từ Retraction Watch Database, trải dài từ năm 1997 đến đầu 2026. Ngoài 09 nhà xuất bản có số lần rút bài nhiều nhất, ông đưa thêm ACM (Association for Computing Machinery) vào danh sách, vì đây là nhà xuất bản hội nghề nghiệp lớn chưa từng được đưa vào các nghiên cứu so sánh loại này.
Tỷ lệ rút bài chênh nhau đến hàng trăm lần
“Mỗi nhà xuất bản có hồ sơ rút bài riêng, và tỷ lệ có thể chênh đến hàng trăm lần. Sự chênh lệch này xuất phát từ văn hóa biên tập và cách phát hiện sai phạm khác nhau, không chỉ từ mức độ gian lận,” Oppenlaender nói.
Tính trên 10.000 bài đã xuất bản:
| Nhà xuất bản | Rút bài / 10.000 bài |
|---|---|
| Elsevier | 3,97 |
| SAGE | 5,46 |
| Wiley | 6,21 |
| Taylor & Francis | 6,50 |
| Springer Nature | 9,06 |
| IEEE | 17,70 |
| PLOS | 26,82 |
| IOS Press | 283,77 |
| Hindawi | 320,02 |
Hindawi đứng đầu bảng, một con số không mấy ngạc nhiên. Wiley mua lại nhà xuất bản này năm 2023, và hơn 11.000 bài bị rút trong giai đoạn 2022-2024 là hệ quả trực tiếp từ cuộc thâu tóm đó.
Rút rồi lại trả
Trong 98 bài bị rút rồi được phục hồi trên toàn bộ dữ liệu, 86 bài là của Elsevier, tương đương tỷ lệ 1,3%. Taylor & Francis đứng sau với 0,4%. Các nhà xuất bản còn lại gần như không có.
ACM: một trường hợp khó hiểu
Với các nhà xuất bản lớn, lý do rút bài thường gặp là sai phạm trong kết quả hoặc kết luận, đạo văn, gian lận dữ liệu, và gian lận trong phản biện.
ACM thì khác hẳn. Bảy trong mười lý do phổ biến nhất đó, kể cả gian lận và đạo văn, hoàn toàn không có trong hồ sơ của ACM. Gần như toàn bộ 354 bài bị rút của họ đều liên quan đến một lý do duy nhất: gian lận phản biện trong hai bộ kỷ yếu hội nghị. Không có bài nào bị rút trước năm 2020. Năm 2022, Retraction Watch đưa tin ACM rút hơn 300 bài chỉ trong một đợt.
Oppenlaender còn lập luận rằng ACM đang chuyển một số bài bị rút vào “kho lưu trữ tối”, tức là chúng không xuất hiện trên bất kỳ cơ sở dữ liệu công khai nào.
Scott Delman, Giám đốc xuất bản ACM, phản bác điều này. Theo ông, các bài bị gỡ vẫn có trang trích dẫn và thông báo công khai. Về việc ACM ít xử lý gian lận hơn, ông nói thẳng: “Ngưỡng chứng minh gian lận ở ACM là cực kỳ cao”, trong khi tổ chức đang xử lý hơn 100 cáo buộc cùng lúc.
Một chi tiết đáng lưu ý: năm 2023, ACM tuyên bố sẽ rút hai bài của một nhà nghiên cứu deepfake vì gian lận. Đến nay vẫn chưa rút. Delman cho biết vụ đang chờ xét xử phúc thẩm.
IEEE rút trong 41 ngày, PLOS mất 4 năm
IEEE trung bình mất 41 ngày từ lúc đăng đến lúc rút, và hơn 99% trường hợp được xử lý trong vòng một năm. PLOS ngược lại, với thời gian trung bình hơn bốn năm.
Theo Oppenlaender, tốc độ của IEEE chứng minh một điều: rút bài nhanh ở quy mô lớn hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật. Nhiều nhà xuất bản không làm được vì không muốn làm, không phải vì không thể.
Hơn nửa số bài bị rút đến từ Trung Quốc
| Quốc gia | Tỷ lệ |
|---|---|
| Trung Quốc | 52,54% |
| Ấn Độ | 7,25% |
| Mỹ | 5,72% |
| Ả Rập Saudi | 2,83% |
| Iran | 2,51% |
| Anh | 2,10% |
Con số 52% của Trung Quốc lớn hơn tổng năm quốc gia còn lại cộng lại. Đây là vấn đề mang tính hệ thống trong môi trường học thuật nước này, không phải chỉ là hành vi của vài cá nhân.
Riêng Springer Nature có cụm rút bài đặc trưng gắn với các nhà nghiên cứu Ấn Độ, mang nhãn “Rogue Editor”, tức trường hợp biên tập viên dùng thông tin giả mạo hoặc phá vỡ quy trình nội bộ. Đây gần như là đặc điểm riêng của Springer Nature trong nhóm này.
Lược dịch từ Retraction Watch
