Đầu năm nay, hiệu trưởng trường Đại học Connecticut (Connecticut College) đã đến gặp giám đốc phụ trách nghiên cứu và quy hoạch của trường, John Nugent, với một thắc mắc. Một thành viên hội đồng quản trị đã vô tình chia sẻ một số liệu chưa được cập nhật về quỹ đầu tư của trường. Số liệu này được lấy từ đâu?
Không mất nhiều thời gian tìm kiếm, Nugent xác định được thứ mà ông tin là thủ phạm: Wikipedia. Trang web mã nguồn mở này thường là một trong những kết quả đầu tiên hiện ra trên Google khi tìm kiếm về trường đại học, và cũng có ảnh hưởng rất lớn với các câu trả lời của trí tuệ nhân tạo. Trên trang Wikipedia của trường, Nugent nhận thấy số liệu về quỹ đầu tư đã không được cập nhật hai năm.
Câu chuyện này cho thấy một vấn đề đối với marketing giáo dục đại học ngày nay. Các trường có thể đổ hàng triệu đô vào các website và quảng cáo để xây dựng thương hiệu, nhất là trong thời điểm hiện tại khi tình trạng tuyển sinh trở nên ảm đạm và niềm tin xã hội vào giá trị của bằng cấp ngày càng lung lay. Mặc dù vậy, trang web được nhấn vào đầu tiên không phải bao giờ cũng là trang web của trường.
Thoạt nghe, việc sử dụng Wikipedia để xây dựng thương hiệu có vẻ là một chiến lược thuận lợi trong thời đại thông tin dân chủ. Nhiều bộ phận Truyền thông của các trường đại học cũng đã kỳ vọng như vậy và thử tìm cách sửa thông tin trên trang Wikipedia của trường mình, đôi lúc theo cách có lợi cho trường.
Tuy vậy, các cố gắng này thường không kéo dài. Dù là một cộng đồng mở, Wikipedia được kiểm soát bởi các biên tập viên vô cùng tâm huyết, những người sẵn sàng phủ quyết ngay lập tức những chỉnh sửa của các trường để giữ sự độc lập của trang web.
Trước sự kiểm soát này, các trường đại học gần như không thể động vào trang Wikipedia của mình. Điều này đồng nghĩa với việc các trường đang đánh mất sự kiểm soát đối với hình ảnh thương hiệu của mình trong mắt công chúng.
Đúng là các trường không nên nhúng tay vào trang Wikipedia của mình. Nhưng khi chính quyền Tổng thống Trump đang ra sức tấn công những trường đại học mà họ cho là không cùng quan điểm, dựa theo những cảnh báo của cả các viện chiến lược think tank và lẫn các tài khoản ẩn danh trên mạng xã hội X, liệu những cố gắng như vậy có hoàn toàn sai không?
Ai Là Người Quyết Định?
Vào ngày 4/3, Nugent đã đăng nhập vào Wikipedia để thay số liệu chưa được cập nhật về quỹ đầu tư bằng số liệu mới nhất. Chưa đầy ba tiếng sau, sự thay đổi này đã được để ý bởi Kevin Guidry, một nhà nghiên cứu đại học kiêm giám đốc chương trình đánh giá tại Đại học Notre Dame.
Guidry ngay lập tức đăng lên diễn đàn chuyên theo dõi các xung đột lợi ích của Wikipedia. Ông chỉ ra rằng kể từ năm 2006, tài khoản của Nugent chỉ chỉnh sửa những bài báo liên quan đến Đại học Connecticut, và tên đăng nhập của tài khoản (JohnDNugent) dễ dàng cho phép ông lần được ra mối liên hệ của Nugent với trường đại học này.
Guidry là một biên tập viên Wikipedia nhẹ nhàng, người tự nhận đã dành nhiều đêm trên trang web này để sửa các bài về những trường đại học Mỹ. Ông sẽ nhận được thông báo mỗi khi có một thay đổi trên trang của một trường đại học.
Với gần 20 năm kinh nghiệm, Guidry rất nhạy trong việc nhận ra những tài khoản của nhân viên nhà trường như Nugent. Dù họ chỉ đang làm công việc được giao, họ đang không ý thức được rằng các trường không có quyền hạn với các trang này.
Là một trang web mở, Wikipedia hoàn toàn có thể bị lợi dụng. Vào năm 2006, tờ The Lowell Sun ở Massachusetts đã phát hiện hàng loạt nhân viên quốc hội chỉnh sửa trang tiểu sử của các nghị sĩ theo một cách có lợi, cùng lúc gây bất lợi cho những ứng cử viên tranh cử khác. (Một tài khoản có địa chỉ IP trỏ về Hạ viện đã viết trên trang của một nghị sĩ phe đối lập rằng ông “bốc mùi phân bò.”) Vào năm 2022, một người phụ nữ Trung Quốc đã bị phát hiện bịa đặt hàng loạt về lịch sử trung đại Nga trên Wikipedia. Người này đã viết hơn 200 bài báo, có bài dài bằng cả một cuốn sách, nhằm thao túng thông tin về thời kỳ lịch sử này.
Các biên tập viên Wikipedia cho rằng nếu không ngăn chặn những hành vi tương tự, các trang Wiki của trường đại học sẽ trở thành tờ rơi quảng cáo cho các trường này.
Vào năm 2024, cộng đồng Wikipedia đã tố cáo một tài khoản có ý định thêm vào trang của trường Cao đẳng Siena (Siena College) những đoạn văn giống các đoạn miêu tả trên website nhà trường, ví dụ như trường này có một “đời sống sinh viên phong phú.” Khi được tờ The Chronicle hỏi về các chỉnh sửa này, Allison L. Turcio, phó hiệu trưởng phụ trách tuyển sinh và marketing của Siena đã viết trong email trả lời rằng mục đích “là để cập nhật và sửa lại các thông tin sai.” “Ngay cả logo của chúng tôi trên Wiki cũng bị sai.” Thời điểm này, trường đang trong quá trình đổi tên thành Đại học Siena (Siena University).
Tháng 6 năm 2025, các biên tập viên đã phải chặn một tài khoản có tên “HTemoney” vì đã thêm một đoạn văn ca ngợi nhiệm kỳ của một lãnh đạo vào trang của trường Morris College, một trường nhỏ có lịch sử dành cho người Mỹ gốc Phi ở South Carolina. Khi tờ The Chronicle liên lạc với Henrietta Temoney, trợ lý hành chính tại Văn phòng Hỗ trợ Sinh viên của Morris, thay vì trả lời câu hỏi về việc chỉnh sửa, Temoney chỉ hỏi lại liệu tờ báo này có thể giúp cô điều chỉnh trang Wiki này được không.
Việc một trường dùng Wikipedia để viết lại lịch sử không phải là chuyện chỉ xảy ra một lần. Vào năm 2011, toàn bộ thông tin về vụ bê bối liên quan đến bằng cấp giả đã bị xoá khỏi trang của trường Đại học Wales (University of Wales) bởi một tài khoản được cho là quản trị web của một trường đại học khác đang trong quá trình sáp nhập với trường này.
Các biên tập viên biết rằng trong phần lớn các trường hợp, những chỉnh sửa này của các nhân viên nhà trường không nhằm mục đích gây hại. Vì vậy, họ cũng có cơ chế cho phép các trường cập nhật trang Wikipedia của mình.
May mắn cho Nugent, sau khi trao đổi với các biên tập viên, ông được hướng dẫn khai báo mối liên hệ của mình với Đại học Connecticut trên hồ sơ cá nhân, và chuyển sang đề xuất thay đổi thay vì tự chỉnh sửa thông tin. Tài khoản của ông được phép tiếp tục hoạt động trên Wikipedia.
Những trường hợp tương tự cũng đã xảy ra. Vào tháng 5/2025, Guidry đã báo cáo rằng một tài khoản có tên “Cpupdates” chỉ tập trung sửa bài cho trang của Đại học California Polytechnic State (California Polytechnic State University) ở San Luis Obispo. Tài khoản này đã bị chặn bởi một biên tập viên khác, nhưng sau đó đã được bỏ chặn sau khi khai báo mối liên hệ với nhà trường và cam kết không tự ý chỉnh sửa nữa.
Tuy vậy, không phải trường nào cũng biết về những quy tắc này để làm theo, và đôi khi, họ bị cấm hoạt động trên Wikipedia.
Năm 2022, Guidry nêu tên tài khoản “Marketingcats” do đã có những sửa chữa với trang của trường Đại học Khoa học North Dakota (North Dakota State College of Science) (Linh vật của trường này là mèo rừng). Tài khoản này sau đó xác nhận đến từ bộ phận marketing của trường, và ngay lập tức đã bị một biên tập viên “chặn theo WP:ROLE” – một chính sách cấm tài khoản dùng chung của Wikipedia. Hôm sau, một tài khoản mới xuất hiện và tiếp tục các chỉnh sửa của Marketingcats. Tài khoản cũng này ngay lập tức bị chặn bởi một biên tập viên khác.
Đây là một trải nghiệm vô cùng ức chế đối với các trường. Lee Schwartz, giám đốc Marketing của North Dakota, chia sẻ: “Bạn không được phép làm gì kể cả khi bạn là giám đốc marketing và bạn chỉ muốn sửa một lỗi sai về thông tin. Trong khi những người bình thường, không liên quan khác thì lại có thể được chỉnh sửa.”
Các biên tập viên sau đó đã xem xét lại sự việc. Một biên tập viên viết: “Đáng tiếc là Đại học Khoa học North Dakota đã có thể đóng góp theo những cách khác cho trang Wiki về trường.” Người này sau đó đã đưa ra một số cách mà bộ phận marketing đã có thể làm để được chấp nhận các chỉnh sửa.
Lee Schwartz, khi đó còn chưa làm ở North Dakota, cho biết ông hoàn toàn không biết về những khả năng đó. Ở thời điểm đó, nhà trường chỉ đành bỏ qua và chấp nhận những thông tin trên trang Wiki đó.
Tầm ảnh hưởng của Wikipedia
Việc bỏ cuộc với Wikipedia giờ đây sẽ mang lại hậu quả nặng nề hơn trước, khi các trường đang phải đối mặt với một chính quyền liên tục chĩa mũi dùi vào họ, còn xã hội thì vẫn hoài nghi về giá trị của giáo dục đại học.
Trong khi đó, tầm ảnh hưởng của Wikipedia trong bức tranh giáo dục đại học là rất lớn. Theo một báo cáo gần đây của Muck Rack, với những câu hỏi liên quan đến giáo dục, cả ChatGPT và Gemini đều trích dẫn Wikipedia nhiều hơn bất kỳ nguồn nào khác.
“Điều này mang lại một hệ quả rất đáng lo ngại. Các sinh viên tiềm năng đang đọc và đưa ra quyết định dựa trên những nội dung mà không phải do các trường tự viết, cũng như không thể dễ dàng sửa được nếu có sai sót hoặc cần cập nhật,” phó hiệu trưởng Turcio của Đại học Siena viết trong email gửi The Chronicle.
Khi không thể tự mình chỉnh sửa, một số trường đã thử nhờ một bên thứ ba, tuy nhiên kết quả cũng không mấy khả quan.
Jay W., một biên tập viên Wikipedia trẻ tuổi đến từ Massachusetts, cho biết rằng một số trường đã đề nghị trả tiền để anh chỉnh sửa hoặc viết các bài mới trên Wikipedia cho họ.
W. ngay lập tức từ chối các đề nghị này, trước cả khi các trường kịp đưa ra mức thù lao. Anh nói rằng phần lớn các biên tập viên đều không muốn biến sở thích của mình thành một mặt hàng dịch vụ. Bên cạnh đó, những chỉnh sửa có trả phí sẽ phải công khai thông tin này và sẽ bị các biên tập viên khác soi xét kỹ lưỡng hơn.
Một số trường khác đã tìm đến các công ty truyền thông để được tư vấn cách vượt qua quy trình khó hiểu của Wikipedia.
Lumino là một công ty xây dựng thương hiệu số chuyên về các chiến lược Wikipedia và AI. Theo Pete Hunt, giám đốc chiến lược của công ty, Lumino hướng dẫn các khách hàng, bao gồm cả các trường đại học, cách “đề xuất cập nhật một cách minh bạch” với Wikipedia thông qua việc yêu cầu các biên tập viên có uy tín thực hiện những thay đổi thay vì tự chỉnh sửa.
Lumino là một trong số ít công ty tư vấn chiến lược được cộng đồng biên tập viên Wikipedia tin tưởng, theo Samuel Breslow, một nhà báo kiêm quản trị viên Wikipedia chuyên về giáo dục đại học. Mặc dù vậy, các biên tập viên vẫn rất cẩn trọng với các công ty truyền thông.
Breslow giải thích, “Dù có thể hợp tác ở một mức độ nhất định, sẽ luôn có một sự “lệch” giữa mục tiêu trung tập của Wikipedia và mong muốn quảng bá của bộ phận truyền thông cho nhà trường.”
Ranh giới giữa “Một Bài Tuyên Truyền” và “Một Nghiên Cứu”
Một số trường đại học đã tuyển dụng một vị trí có tên gọi là Chuyên gia Wikipedia Thường trực (Wikipedian-in-Residence). Vị trí này thường được đảm nhiệm bởi những người đã có kinh nghiệm với trang web này và có thể tận dụng các nguồn lực của nhà trường để làm giàu thêm cho trang Wiki của trường.
Rachel Helps được tuyển dụng vào vị trí Chuyên gia Wikipedia vào năm 2015 bởi thư viện Đại học Brigham Young. Trường đại học này được sở hữu và vận hành bởi Giáo hội Các Thánh Hữu Ngày Sau của Chúa Giêsu Kitô, vì vậy, một phần lớn công việc của Rachel Helps liên quan đến các bài viết trên Wikipedia về giáo hội. Cô cùng một nhóm sinh viên luân phiên đóng góp hàng nghìn bài viết sử dụng thông tin từ nguồn tài liệu của thư viện trường.
Nhưng dần dần, các biên tập viên bắt đầu cáo buộc Helps và các sinh viên của cô có xu hướng thiếu khách quan do vị trí công việc của họ trong nhà trường. Một biên tập viên cho rằng các đóng góp của cô trên trang của nhà văn Orson Scott Card, một cựu sinh viên Brigham Young, đã lờ đi một loạt bài luận chính trị gây tranh cãi của ông. Một vài người khác thì đã chỉ trích những những phần cô viết trên trang về Sách Mặc Môn là “tuyên truyền”, với lý do rằng cô đã dùng nguồn của giáo hội, trong khi khuyến nghị của Wikipedia là dùng những nguồn thứ cấp như báo chí để đảm bảo khách quan.
Patrick Britti, một biên tập viên Wikipedia và giáo viên môn khoa học xã hội ở Virginia, hiện đang sửa lại một bài do nhóm của Helps viết về một người sáng lập trường đại học thời đầu. Theo Britti, bài viết của Helps đã bỏ qua quá khứ gây tranh cãi của nhân vật này.
Britti cũng thừa nhận rằng dù bài báo này có phần hơi “tâng bốc”, phần cốt lõi của nó là một “nghiên cứu rất đáng nể” mà nhóm của Rachel Helps đã thực hiện.
Rốt cuộc, Helps vẫn bị cấm chỉnh sửa bất kỳ bài nào có liên quan đến Giáo hội. Cô chia sẻ rằng cảm thấy bị tổn thương trước động thái này của Wikipedia, và vì công việc trở nên bị hạn chế rất nhiều sau lệnh cấm, cô đã nghỉ việc vào tháng trước.
Bức Tranh Lớn Hơn
Các trường đại học có thể cảm thấy an ủi phần nào khi biết rằng những người nắm trong tay quyền định hình ảnh của họ trên mạng – các biên tập viên Wikipedia – thật ra cũng là những học giả truyền thống và rất tận tâm với giáo dục đại học. Nhiều biên tập viên chia sẻ rằng họ dành đến năm tiếng mỗi ngày trên trang bách khoa toàn thư này, và những đóng góp của họ có thể lên đến hàng chục nghìn.
Gần như tất cả các động thái trên Wikipedia đều có thể được truy xuất, dù chỉ là sửa một từ, thêm vào một nguồn, hoặc đăng một tin nhắn mới. Điều này cho phép mọi người nhìn được quá trình mà cộng đồng này đã làm việc và đi đến thống nhất với nhau, một quá trình trải qua nhiều năm với vô số thảo luận và chỉnh sửa.
Những cuộc thảo luận sôi nổi đằng sau các trang Wikipedia rất giống với những thảo luận trên các trang tin tức. Nhưng khác với những diễn đàn này, các thảo luận trên Wikipedia buộc phải đi đến một kết luận cuối cùng về việc chọn cách diễn đạt nào trên trang.
Một ví dụ điển hình cho việc này là cách phân loại các trường đại học. Giới giáo dục đại học từ lâu đã đau đầu với câu hỏi làm thế nào để xác định vị trí của một trường đại học. Các bảng xếp hạng như U.S. News, Carnegie, và các bảng tham chiếu khác đều có vấn đề của riêng nó.
Nhật ký Wikipedia cho thấy một số câu hỏi tương tự: Liệu biệt danh “public ivy” có quá mơ hồ để đưa vào trang của Đại học William & Mary không? (Câu trả lời cuối: Không) Có khách quan không nếu gọi Đại học Harvard là “một trong những trường uy tín và được đánh giá cao nhất trên thế giới”? (Câu trả lời cuối: Không). Có cần liệt kê các hội nam sinh và nữ sinh ở Đại học Denver không? (Câu trả lời cuối: Không). Có cần liệt kê danh sách cựu sinh viên của Đại học George Mason không? (Câu trả lời cuối: Có).
Khi đưa một mục vào trang bách khoa toàn thư này, các biên tập viên còn phải cân nhắc đến bối cảnh lịch sử đương thời. Nỗi lo về tương lai của giáo dục đại học đã lên đến đỉnh điểm trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, khi chính quyền cắt giảm mạnh kinh phí nghiên cứu, giải thể Bộ Giáo dục, và liên tục tấn công các trường mà họ cho là đi ngược lại các ưu tiên của mình. Điều này đã làm nổ ra một làn sóng bình luận. Các nhà phê bình cho rằng giáo dục đại học đang vô cùng loạn lạc và rất cần được cân bằng lại. Nếu không thay đổi, những thành tựu của giáo dục đại học sẽ không còn lại gì.
Nỗi lo này vẫn chưa hề hiện diện trên trang Wikipedia. Chưa có bài nào liên quan đến giáo dục đại học nhắc đến tên Trump. Trong mục bài về chính sách giáo dục ở Mỹ, ông gần như không được nhắc đến.
Dịch từ The Chronicle
